💠 والدینِ خسته، که از فشار مداوم مراقبت و مسئولیت‌های فرزندپروری فرسوده شده‌اند، اغلب با احساس خستگی مفرط، بی‌حوصلگی و کاهش لذت از نقش والدگری مواجه می‌شوند. این فرسودگی که گاهی با عذاب وجدان نیز همراه است، نه تنها بر سلامت روان والدین تأثیر می‌گذارد، بلکه کیفیت ارتباط آنان با کودک و فضای کلی خانواده را تحت الشعاع قرار می‌دهد.

✴ کلید مدیریت این وضعیت، پذیرش این واقعیت است که خودمراقبتی یک ضرورت اخلاقی است، نه یک انتخاب خودخواهانه. والدین نیاز دارند تا با تعیین حد و مرزهای سالم، محدود کردن برخی وظایف و اختصاص زمانی هرچند کوتاه برای تجدید قوا، به تدریج از این چرخه فرساینده خارج شوند. سرمایه‌گذاری روی سلامتی خود، در نهایت هدیه‌ای به فرزندان و کیفیت رابطه با آنان است.

▪️یکی از ذاکران نقل کرده:
در محضر آیت الله العظمی سیّدمحمّد هادی میلانی (معاصر حقیر) بودم. یک مرد و زن آلمانی همراه دختر خود وارد شدند. پس از تعارفات معمول گفتند: ما آمده ایم به شرف اسلام نائل شویم.
آیت الله میلانی فرمودند: علّت چه چیز است؟
آن مرد عرض کرد:
پهلوی دخترم که در محضر شما نشسته در حادثه ای شکست و استخوان هایش خورد شد؛ چنان که پزشکان از معالجه ی او عاجز شدند و گفتند: باید عمل شود؛ ولی عمل خطرناک است. دخترم راضی نشد و گفت: اگر در بستر بمیرم بهتر از آن است که در زیر عمل از دنیا روم. به هر حال او را به خانه آوردیم. ما یک خدمتکار ایرانی داریم که او را بی بی صدا می زنیم. دخترم به او گفت: من تمام اندوخته ی مالی خود را راضی هستم، بدهم که صحّت به من برگردد؛ امّا فکر می کنم باید ناکام و با دل پرغصّه بمیرم. بی بی گفت: من یک طبیب را سراغ دارم که می تواند تو را شفا دهد. گفت: حاضرم تمام پول و موجودیم را به او بدهم. بی بی گفت: تمام آنها برای خودت باشد. بدان من علویّه ام و جدّه ی من زهرا (علیهاالسّلام) است که پهلوی او را به ظلم شکستند. تو با دل شکسته و اشک جاری بگو: یا فاطمه ی زهرا!! مرا شفا بده.
دخترم با دل شکسته شروع کرد به صدا زدن و از آن بانوی معظمّه یاری خواستن. بی بی هم در گوشه ی خانه با گریه می گفت:
یا فاطمه ی زهرا! این بیمار آلمانی را با خود آورده ام و شفای او را از شما می خواهم. مادرجان! کمک کن و آبروی مرا نگه دار.

آن مرد اضافه کرد:
من هم از دیدن این واقعه در گوشه ی حیاط منقلب شدم و گفت: ای فاطمه ی پهلو شکسته!
دیدم دختری قدری ساکت شد. ناگاه مرا صدا زد و گفت: پدر! بیا که دردم ساکت شده. جلو رفتم و دیدم او کاملاً شفا یافته. گفت: الآن در بحر بودم. بانوی مجلّله ای نزدم امد و دست به پهلویم کشید. گفتم: شما کیستید؟ فرمود: «من همانم که او را می خوانی. دخترم برخاست و راحت شد و دانستم که اسلام حق است. حالا به ایران آمده ایم و به خدمت شما رسیده ایم تا مسلمان شویم.
مرحوم میلانی و حاضران از این معجزه مسرور شدند و شهادتین و سایر امور اسلامی را به او آموختند و آنان با نورانیّت اسلام رفتند.

📚فضائل الزّهراء، ص 109.

💠 در یک رابطه موفق، حسِّ «ما بودنِ» زن و مرد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ یعنی هر دو طرف خود را جدای از دیگری نمی‌بینند، بلکه زن، مرد را قسمتی از وجود خود می‌داند و مرد نیز همین احساس را نسبت به زن دارد.

💞 این حس باعث می‌شود که نه تنها در روزهای خوب، بلکه در روزهای سخت و کمبودها نیز شریک بار هم باشند و همه چیز را با هم تحمل کنند.

🔰 وقتی هر کدام از زن و مرد «ما» را به جای «من» و «تو» می‌گذارند، دیگر تصمیمات، دغدغه‌ها و حتی شادی‌ها به صورت مشترک در نظر گرفته می‌شود. در این حالت، نه انتقاد و سرکوفت جایی دارد و نه تهدید؛ بلکه همراهی و احترام، بنیادی‌ترین اصول رابطه خواهد شد. این احساسِ «ما بودن»، رمز پایداری و استحکام زندگی مشترک است که خانواده و عشق را معنا می‌بخشد.

🔰 آشتی واقعی، فرایندی است آگاهانه و دشوار که بسیار فراتر از یک معذرت خواهی ساده یا سکوت موقت پس از طوفان است. این مسیر با کنار گذاشتن حالت دفاعی و پذیرش مسئولیت آسیب‌های وارد شده آغاز می‌شود. آشتی وقتی واقعی می‌شود که هر طرف با مسئولیت‌پذیری قبول کند چگونه دیگری را آزرده است و بدون بهانه‌جویی، این درد را بپذیرد. این گام، پایه‌ای برای بازسازی احترام متقابل است.

💢 اما ترمیم رابطه در گام بعدی و از طریق تغییر رفتار و جبران عملی شکل می‌گیرد. اعتماد شکسته با قول و حرف بازسازی نمی‌شود، بلکه با ثبات در عمل و نشان‌دادن پایبندی جدید ممکن می‌گردد. این مرحله نیازمند صبر، تکرار رفتارهای اصلاحی و خلق تجربیات مثبت جدید در کنار یکدیگر است. در نهایت، آشتی موفق به بازتعریف رابطه می‌پردازد؛ نه نادیده گرفتن گذشته، بلکه یادگیری از آن برای ایجاد الگوی ارتباطی سالم‌تر و مرزهای محکم‌تر.

💠 رابطه سمی با رفتارهای ظریف اما آسیب‌رسان مثل بازی با احساسات آغاز می‌شود. گاهی به شکل انکار واقعیت ظاهر می‌شود که باعث می‌شود نسبت به احساسات و درک خود دچار تردید شوید. یا ممکن است به صورت شرطی‌سازی عاطفی ظاهر شود، مثلاً تنها در ازای انجام خواسته‌های خاصی، محبت و تأیید دریافت کنید. این رفتارها شما را در چرخه‌ای ناسالم بین قربانی و آسیب‌رسان گرفتار می‌کند و کم‌کم عزت‌نفستان را از بین می‌برد.

💢یکی از واضح‌ترین نشانه‌های رابطه ناسالم، نادیده گرفتن مکرر و عمدی مرزهای شخصی شماست. این تجاوز می‌تواند به اشکال مختلفی مانند کنترل روابط دوستانه شما، بررسی وسایل شخصی بدون اجازه، یا بی‌احترامی به عقاید و احساساتتان بروز کند. در چنین رابطه‌ای، خواسته‌ها و نیازهای شما به طور سیستماتیک نادیده گرفته می‌شود و تمام توجه بر تأمین خواسته‌های یک طرف متمرکز است. این امر نه تنها استقلال، بلکه حس امنیت و احترام را نیز از بین می‌برد.

📜کشف هویت از طریق استعاره: بازیِ «من اگر رنگ بودم» از طریق پرسش‌های استعاری، مانند اگر یک حیوان، رنگ یا ساز بودی چه چیزی بودی؟ کودک را تشویق به تفکر عمیق درباره ماهیت خود می‌کند. پاسخ‌ها و دلایل آن‌ها، کلیدهایی برای درک بهتر ویژگی‌ها و ارزش‌های بنیادین او هستند.

✍️این بازی، روشی غیرتهدیدآمیز برای دستیابی به اطلاعاتی است که ممکن است کودک نتواند مستقیماً بیان کند. مثلاً انتخاب رنگ آبی، چون آرامش‌بخش هستم یا حیوان روباه، چون باهوشم، مستقیماً به جنبه‌هایی از شخصیت او اشاره دارد که برایش مهم است. این فعالیت، مهارت خودتحلیلی را در او تقویت می‌کند.

💡تأیید خود استعاری: پاسخ‌های او را با احترام بپذیرید و از او بخواهید تا نقش آن استعاره را بازی کند. سپس بپرسید: حالا که یک [مثلاً کوه] هستی، چه احساسی داری و چه کاری می‌توانی انجام دهی؟ این ایفای نقش، درک او از هویت و نقش خود در جهان را عمیق‌تر می‌سازد.

📜تقویت خودپذیری: آینه جادویی، تمرینی ساده و در عین حال عمیق برای تقویت عزت نفس و خودپذیری در کودکان است. ایستادن در مقابل آینه و صحبت کردن مستقیم با بازتاب خود، فضایی را برای گفتگوی مثبت درونی و پذیرش ویژگی‌های فردی فراهم می‌آورد.

✍️این فعالیت از کودک می‌خواهد تا آنچه را که واقعاً در مورد خود دوست دارد (از ویژگی‌های ظاهری تا خصوصیات اخلاقی) را با صدای بلند بیان کند. این تمرین تکراری، به مرور زمان، باعث جایگزینی افکار انتقادی با جملات تأکیدی مثبت می‌شود و حس شایستگی را در او تقویت می‌کند و او را متوجه ارزش‌های درونی و ظاهری خود می‌سازد.

💡برنامه‌ریزی برای مهربانی: از کودک بخواهید هر روز یک جمله جدید در مورد خودش بگوید که دوست دارد آن را بیشتر تقویت کند (مثلاً: من امروز بیشتر تلاش خواهم کرد تا مهربان‌تر باشم ). این کار خودآگاهی عملی را در جهت رشد و بهبود مهارت‌ها هدفمند می‌کند.

📜بیان روح از طریق رنگ: برای کودکانی که بیان کلامی احساسات برایشان دشوار است، نقاشی به عنوان یک دریچه قدرتمند عمل می‌کند. بازی نقاشیِ حال من از کودک می‌خواهد که بدون کشیدن چهره، تنها با خطوط، شکل‌ها و انتخاب رنگ‌ها، جوهره احساس لحظه‌ای خود را بر بوم منتقل سازد.

✍️این فعالیت، ابزاری غیرمستقیم برای تخلیه و شناسایی هیجانات پنهان است. رنگ‌های گرم می‌تواند نشان‌دهنده هیجان و رنگ‌های سرد بیانگر آرامش یا غم باشند. این روش به کودک اجازه می‌دهد تا پیچیدگی‌های احساسی خود را در فضایی امن و بدون قضاوت بیرونی، رمزگشایی کند و بین دنیای درونی و بیرونی‌اش پلی بزند.

💡تحلیل زبان رنگ‌ها: از او بپرسید: اگر این رنگ صدای یک ساز بود، چه صدایی داشت؟ یا چرا این خطوط را تیز و این خطوط را منحنی کشیدی؟ این تحلیل‌ها به کودک کمک می‌کند تا نمادگذاری‌های شخصی احساسات خود را شناسایی کرده و خود را بهتر بشناسد.

📜بذر بی‌اعتمادی در روابط: والدین بدبین ممکن است همواره در مورد نیت دیگران مشکوک بوده، یا دیدگاهی منفی و محتاطانه نسبت به جامعه داشته باشند. این سوءظن و احتیاط افراطی، به صورت یک دستورالعمل ناگفته به کودک منتقل می‌شود: به هیچ‌کس جز خانواده‌ات اعتماد نکن؛ دیگران ممکن است به تو آسیب بزنند.

✍️این دیدگاه، مانعِ شکل‌گیری روابط صمیمانه و باثبات در زندگی کودک می‌شود. کودک در بزرگسالی دچار شکاکیت و ترس از نزدیکی خواهد شد و لذا نمی‌تواند مرزهای سالمی برای روابط خود تعیین کند؛ زیرا همواره انتظار دارد که از سوی دیگران مورد خیانت یا بهره‌برداری قرار گیرد.

💡آموزش تفکر نقادانه، نه سوءظن: به جای منع مطلق از اعتماد، به کودک باید مهارت‌های ارزیابی موقعیت و افراد را آموخت. باید تفاوت میان احتیاط سالم و سوءظن بیمارگونه را نشان داد. تشویق به دوست‌یابی‌های انتخابی و صحبت در مورد تجربیات موفقیت‌آمیز در روابط، به او کمک می‌کند تا روابط مثبت را تجربه و به دیگران به شکل واقع‌بینانه‌تری اعتماد کند.

مالك هوای خود باش.
نظام بردگی در دنیا برچیده شد،
اما بردگی نفس باقی است.

💭 وهم و خیال را در اختیار عقل قرار بده،
شهوت و غضب را بنده عقل عملی كن!

🖋 مالك زبان و قلمت باش؛
هر چه را نگو،
هر چه را ننویس!

#آیت_الله_جوادی_آملی
#درس_اخلاق #كنترل_نفس #عقل #در_محضر_استاد
#نکته_ها